وتاره ‏كه ‏مان‏

وتاره ‏كه ‏مان‏

 

    مه‏زنايه‏تى مروٌث په‏يوه‏سته به بايه‏خدان به هزرى نوىٌ و زانيارى تازه‏و پروٌگرامى دروست و سوودبه‏خش كه له‏سه‏ره‏وه‏ى بيرورٍا پيٌشكه‏شى كوٌمه‏لاٌنى خه‏لٌكى ده‏كات‏و شه‏پوٌلٌى زانستى له‏ناو كوٌمه‏لٌگادا په‏نگاو ئه‏داته‏وه‏و ئه‏و لايه‏نه زانستيانه‏ى له زانايان و روٌشنبيران شاراوه‏ن، روونيان بكاته‏وه. دياره ئه‏وانه هوٌى به‏رز بوونه‏وه‏ى ئه‏ستيٌره‏ى پرٍشنگدارى مه‏زنايه‏تى مروٌث ده‏گه‏يه‏نن.

    ئه‏رستوٌ و ئه‏فلاتون و ئيبنى سينا و فارابى و رازى و چه‏ندانى تر له پايه‏دارانى هزر و ئه‏فسونانى داهيٌنه‏ران و دوٌزينه‏وه، پاش تىٌ‏رٍوانين و وردبوونه‏وه سه‏رئه‏نجام گه‏يشتنه ئه‏و راده‏يه‏يه‏ى ديوارى سروشت ببرٍن و راستيه نوىٌ‏يه به سوودو به نرخه‏كان بايه‏خ پىٌ بده‏ن و ده‏ربهيٌنن. كه پيٌشتر كه‏سيٌكى تر به‏و ئه‏نجامه نه‏گه‏يشتبوو و بيرى لىٌ‏نه‏كردبووه‏وه، بوٌيه ئه‏وانه بوونه دامه‏زريٌنه‏رى قه‏لاٌى روٌشنبيرى و زانست، وه له ميٌژووى مروٌثيشدا له پيٌشه‏نگانى هزرناسان و كه‏سايه‏تيه ناوداره‏كان ده‏ژميٌردريٌن.

    وه له هه‏موو سه‏رده‏ميٌكدا چه‏ند ئاوه‏زيٌكى به توانا پرٍشنگ ده‏داته‏وه‏و نورى فيكرو چاكه‏كارى به‏سه‏ر كوٌمه‏لٌگادا بلاٌو ده‏كاته‏وه‏و به‏ره‏و سنوورى سه‏رفرازى و پيٌش‏كه‏وتنيان ده‏بات. يه‏كيٌك له‏و پياوه مه‏زنانه‏ى له‏سه‏رى ده‏دويٌين، هزرناسى ئيسلامى پرٍشنگدار، گه‏وره‏و سه‏روه‏رمان، گيان‏به‏خت كه‏ر به‏رٍيٌز موحه‏ممه‏دباقر سه‏دره، ئه‏و كه‏سه‏ى له كيٌلٌگه جوٌراوجوٌره‏كانى زانست و توٌژينه‏وه‏ى جياجياى نووسيوه، كه به‏ده‏گمه‏ن كه‏سانيٌك هه‏نه شان له شانى بده‏ن و له بواره جياجياكانى زانستدا ئه‏م جوٌره شاره‏زايى‏يه په‏يدا بكه‏ن و سه‏ريان لىٌ‏ى ده‏ربچىٌ.

    به‏رٍيٌز موحه‏ممه‏د باقر سه‏در زوٌر وتارى زانستى له‏سه‏ر فقهى ئيسلامى و ئوسوله‏كانى نووسيوه‏و زوٌر له ناوه‏روٌكى ئه‏م دوو زانسته‏دا وردبوويته‏وه. هه‏تا واى لىٌ‏هات بوٌ زانايانى موسلٌمانان بووه سه‏رچاوه‏يه‏كى زانستى، وه هه‏روه‏ها له‏باره‏ى فه‏لسه‏فه‏ى روٌژئاوايى و روٌژهه‏لاٌتى نووسيوه‏و بوٌچوون و هونه‏ره‏كانيانى به به‏لٌگه‏ى روون و ديار به دروٌ خستوٌته‏وه. وه له‏باره‏ى ئابوورى سه‏رمايه‏دارى‏و سوٌسياليستى نووسيوه‏و باوه‏رٍو پيلاٌنه‏كانيانى ته‏قاندوٌته‏وه، وه هه‏روه‏ها ده‏رباره‏ى ئيستقراو كاريگه‏ريه‏كه‏ى له‏سه‏ر زانيارى‏يه سروشتيه‏كان نووسيوه‏و له‏گه‏لٌ ئه‏و پروٌگرامه زانستيانه‏ى به هوٌى توٌژينه‏وه بيركاريه‏كان له به‏ديهيٌنه‏رى زه‏وى و ئاسمان ده‏كوٌلٌنه‏وه، به‏راوردى پىٌ‏كردوون.

    كه‏سانيٌكى زوٌر له باوه‏رٍداران و ياوه‏رانى به‏رٍيٌز موحه‏ممه‏دباقر سه‏در داوايان لىٌ‏كرد كه فه‏تواكانى چاپ بكات. ئه‏ويش بوٌ هيٌنانه دى ئه‏و ئاوات و مه‏به‏سته وه‏لاٌمى دانه‏وه‏و فه‏تواكانى چاپ كردو ناوى لىٌ نا «الفتاوى الواضحة»، به‏لاٌم ياوه‏رانى هه‏ر به‏وه‏نده نه‏وه‏ستان و دووباره داوايان ليٌكرده‏وه به شيٌوه‏يه‏كى كورت له‏سه‏ر ئوسولى ئايين بنووسىٌ، به‏رٍيٌزيشى پيٌشه‏كيه‏كى بچووكى نووسى و له‏گه‏لٌ فه‏توا روون و دياره‏كانى له چاپى دووه‏ميدا له چاپ دران، كه كه‏وته بازارٍه‏وه پيٌشوازى‏يه‏كى گه‏رمى بىٌ پايان له خودى په‏رٍتووكه‏كه و پيٌشه‏كيه‏كه‏ى كراو ريٌزى زوٌريان لىٌ گيرا.

    به‏لاٌم كاتىٌ كه ديتم نه‏وه‏ى روٌشنبيرى نوىٌ، پيٌويستيه‏تى په‏روه‏ردگاره‏كه‏ى له‏سه‏ر بنچينه‏ى هه‏نگاوه بيركارى‏يه‏كان و ژماره‏ى‏يه‏كان بناسىٌ و ئه‏و مه‏به‏سته‏شم له‏م پيٌشه‏كيه دا به‏دى كردو دوٌزيمه‏وه، بوٌيه داوام له به‏رٍيٌزى كرد كه ره‏زامه‏ندى بفه‏رموىٌ، بوٌ ئه‏وه‏ى پيٌشه‏كيه‏كه به شيٌوه‏يه‏كى سه‏ر به خوٌ چاپ بكريٌت و به ريٌك و پيٌكى بخريٌته به‏ر ده‏ستى كوٌمه‏لاٌنى خه‏لٌك و روٌشنبيران.

    به‏رٍيٌزيشى له پيٌناو راژه‏ى زانست و ئاييندا، ماوه‏ى پىٌ دام و داواكه‏ى په‏سه‏ند كردم.

    ئه‏وه‏تا ئه‏مرٍوٌ ئه‏من ئه‏م په‏رٍتووكه بچووك به قه‏واره‏و گه‏وره‏و مه‏زن به‏ناوه‏روٌك پيٌشكه‏ش به لاوانى سه‏رده‏م و نه‏وه‏ى تازه پىٌ‏گه‏يشتوو ده‏كه‏م. به‏و نيازه‏ى له بىٌ‏ئاگايى‏يه‏كه‏يان رابن و به هوٌش خوٌياندا بيٌنه‏وه بوٌ سه‏ر ريٌگاى راست بگه‏رٍيٌنه‏وه، ريٌگاى حه‏ق و ريٌنمايى و نور... له يه‏زدان داواكارم پاداشتم بداته‏وه.

 

    «بلاٌوكه‏ره‏وه»

 

 

    *  *  *

 

 

    به‏ناوى خوداى به‏خشنده‏و ميهره‏بان‏

 

 پيٌشه‏كى‏

    ژماره‏يه‏كى زوٌر له قوتابيان و هه‏ندىٌ له زانا ناوداره‏كان و به‏شيٌكى زوٌر له ئيمانداران داوايان له من كرد له راست ئه‏و بابه‏ته‏ى كه روٌژ به روٌژ گرنگيه‏كه‏ى زياد ده‏بيٌت، چاو له زانايانى پيٌشينانمان بكه‏ين و په‏يرٍه‏وى شويٌنه‏واره پيروٌزه‏كانيان بين... ئه‏ويش ئه‏وه‏يه كاتىٌ كه ئه‏وان ده‏يان‏ويست په‏ياميٌكى زانستى له‏باره‏ى سه‏لٌماندنى په‏روه‏ردگار و ئوسوله بنه‏رٍه‏تيه‏كانى ئايين پيٌشكه‏ش بكه‏ن و بيخه‏نه به‏رده‏ستى خويٌنده‏واران، پيٌشه‏كيه‏كى كورتيان پيٌوه ده‏لٌكاندو جارجاريش به دريٌژى له‏سه‏ريان ده‏نووسى، چونكه په‏يامى زانستى بوٌچوونيٌكى ئيجتهادى‏يه له ره‏زه‏نه‏كانى شه‏ريعه‏تى ئيسلامى كه خوداى گه‏وره بوٌ ميهره‏بانى خه‏لٌكى جيهانيان دوايين پيٌغه‏مبه‏رى پىٌ‏ناردووه، وه ئه‏و بوٌچوونه له بنه‏رٍه‏تدا به باوه‏رٍهيٌنان به‏و ئوسولانه‏ى سه‏ره‏وه بنچينه ده‏گرىٌ. جا باوه‏رٍهيٌنان به خوداى په‏يامنيٌرو به په‏يامبه‏رو به پايه‏مه‏كه‏ى بنكه‏ى ناوه‏روٌك و به‏لٌگه‏ى پيٌويستى‏ى هه‏ر په‏ياميٌكى زانستى پيٌك‏ده‏هيٌنيٌت.

    وه كاتىٌ هه‏ستم كرد، ره‏زامه‏ندى خوداى گه‏وره له جىٌ‏به‏جىٌ كردنه‏كه‏يدايه‏و ئه‏و ئاواته‏ى ده‏رى ده‏برٍىٌ گه‏وره‏يه. پيٌشوازيم له داوايه‏كه كرد، به‏لاٌم رووبه‏رووى ئه‏م پرسياره بوومه‏وه: به چ شيٌوازيٌك ئه‏و پيٌشه‏كيه بنووسم؟ ئايا هه‏ولٌده‏م ئاشكراو ساكار بيٌت، به هه‏مان راده‏ى كه فه‏توا ئاشكراكانى ئه‏م په‏رٍتووكه‏ى پىٌ خراوه‏ته روو، بوٌ ئه‏وه‏ى هه‏ر كه‏سيٌك له حوكمى شه‏رعى فه‏تواكان بگات، له‏ويش تىٌ‏بگات؟ به‏لاٌم تىٌ‏بينيم كرد كه جياوازى‏يه‏كى بنه‏رٍه‏تى له نيٌوان پيٌشه‏كى پيٌشنياز كراو و له نيٌوان فه‏توا روونه‏كاندا هه‏يه، چونكه فه‏توا ته‏نها خستنه رووى هه‏ندىٌ ئيجتهادو ره‏زه‏نى شه‏رعيه به بىٌ ليٌكوٌلٌينه‏وه‏و به‏لٌگه‏هيٌنانه‏وه، كه‏چى ته‏نها چوٌنيه‏تى خستنه روو بوٌ ئه‏و پيٌشه‏كيه‏ى ده‏مانه‏وىٌ به‏س نيه، به‏لٌكو به‏لٌگه هيٌنانه‏وه پيٌويسته، چونكه باوه‏رٍكردن له ئوسولى ئاييندا ئه‏ركيٌكى شه‏رعيه، وه له‏به‏ر ئه‏وه‏ى مه‏به‏ست له پيٌشه‏كيه‏كه چه‏سپاندنى ئوسول و ئه‏ستونه‏كانى ئايينه‏و چه‏سپانديش ته‏نها به به‏لٌگه هيٌنانه‏وه ئه‏نجام ده‏درىٌ، به‏لاٌم به‏لٌگه‏هيٌنانه‏وه‏ش چه‏ند پله‏يه‏كى هه‏يه‏و هه‏ر پله‏يه‏كيش له‏م پلانه هه‏تا ساكارترينيان باوه‏رهيٌنه‏رى ته‏واون‏و ئه‏گه‏ر مروٌث ويژدانى ئازاد بووايه ساكارترين شيٌوه‏ى به‏لٌگه‏هيٌنانه‏وه‏ى به‏س بوو، بوٌ ئه‏وه‏ى باوه‏رٍ به په‏روه‏ردگار بهيٌنىٌ.

    «أم خُلِقوا مِنْ غَيْر شَى‏ء أم هُم الْخالِقون» - واته: ئايا ئه‏وانه بىٌ‏هوٌ به‏دى‏هاتوون، يا خوٌيان خولٌقيٌنه‏رى خوٌيانن.

    به‏لاٌم بيرى نوىٌ ئه‏وا بوٌ دووسه‏ده ده‏چىٌ، ئه‏و ويژدانه‏ى به روون و ئازادى به‏جىٌ‏نه‏هيٌشتووه. جا ليٌره‏دا به نسبه‏ت ئه‏وانه‏ى له بيرى نوىٌ و پرٍوٌگرامه توٌژينه‏وه‏كانى ئاگادارن، ئه‏و به‏لٌگه هيٌنانه‏وه‏يه پيٌويستى به ليٌكوٌلٌينه‏وه‏يه‏كى زياتر بوو، بوٌ پرٍ كردنه‏وه‏ى ئه‏و بوٌشايانه‏ى كه ساكارترين و ديارترين به‏لٌگه پرٍ كردنه‏وه‏كه‏ى بوٌ ويژدانى ئازاد به‏جىٌ ده‏هيٌشت.

    بوٌيه به پيٌويستم زانى له‏م دوو ريٌگايه يه‏كيان هه‏لٌبژيٌرم: يان ئه‏وه‏تا بوٌ ئه‏وانه بنووسم كه هيٌشتا له ويژدانيٌكى ئازادى دوور له ره‏وته‏كانى بيرى نوىٌ ده‏ژين و به به‏لٌگه هيٌنانه‏وه‏ى ساكارو ئاسان راوه‏ستم، جا ئه‏و كاته ده‏ربرٍينه‏كه بوٌ زوٌربه‏ى خويٌنه‏رانى (الفتاوى الواضحة) روون و تىٌ‏گه‏يشتو ده‏بىٌ، يا خود بنووسم بوٌ ئه‏وه‏ى له‏گه‏لٌ بيرى نوىٌ تيٌكه‏لاٌو بووه‏و يان له كه‏ناره‏كانى خويٌندووه‏و به زوٌر و كه‏م له هه‏لٌويٌسته‏كانى به‏رامبه‏ر خوداوه‏ندى شاره‏زايى په‏يدا كردووه. جا ديتم باشتر وايه له لايه‏نى دووه‏مه‏وه را ده‏ست پىٌ‏بكه‏م، ئه‏وه بوو ئه‏وم هه‏لٌبژارد.

    به‏لاٌم به شيٌوه‏يه‏كى گشتى هه‏ولٌم داوه له نووسينه‏كاندا روون و ساكار بم و له‏سه‏ر ئاستى روٌشنبيرى ئاسايى زانكوٌيى و قوتابيانى حه‏وزه بىٌ و به پيٌى توانا له زاراوه‏و زمانى بير كارى و بير و بوٌچوونه دژواره‏كان لامداوه‏و له هه‏مان كاتيشدا ئه‏و خويٌنده‏واره‏ى ده‏يه‏وىٌ زياتر ليٌى وردبيٌته‏وه‏و، به كورت كردنه‏وه‏م بوٌ هه‏ندىٌ خالٌى گرنگ مافى سوود لىٌ‏وه‏رگرتنيم پاراستووه‏و بوٌ زياتر ليٌكوٌلٌينه‏وه ره‏وانه‏ى په‏رٍتووكه‏كانى ترمانى ده‏كه‏م وه‏ك «الاسس المنطقية للاستقراء)، وه له هه‏مان كاتيشدا خويٌنه‏رى پله كه‏متريش ده‏توانىٌ له به‏شه‏كانى ئه‏م پيٌشه‏كيه‏دا خوٌراكيٌكى هزرى تىٌ‏گه‏يشتوو و به‏لٌگه‏يه‏كى باوه‏رٍهيٌنه‏ر بدوٌزيٌته‏وه.

    وه هه‏نگاوى يه‏كه‏م له به‏لٌگه‏ى زانستى ئيستقرايى له‏سه‏ر سه‏لٌماندنى په‏روه‏ردگار، ده‏توانرىٌ له‏سه‏ر ئاستى گشتى دا وه‏كوو شتيٌكى روون و ئاشكرا به ته‏نها پشتى پىٌ‏ببه‏سترىٌ.

    جا يه‏كه‏مجار له‏باره‏ى په‏روه‏ردگار و له دووه‏مدا له‏باره‏ى په‏يامبه‏ر و له سىٌ‏يه‏مدا له‏باره‏ى په‏يامه‏وه ده‏دويٌين.

    سه‏ركه‏وتنم هه‏ر له خوداوه‏يه‏و هه‏ر پشت به‏و ده‏به‏ستم و داواى يارمه‏تى لىٌ‏ده‏كه‏م.

 

عنوان الکتاب